സുധാലഹരിയുടെ കാലാതീതമായ സ്വാധീനം — പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥന്റെ സംഭാവനകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ

ആരതി ആർ. പിള്ള / ഡോ. ലക്ഷ്മി വിജയൻ വി.ടി.

പ്രബന്ധസംഗ്രഹം

പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥൻ 17-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു കവിയും, സംഗീതജ്ഞനും, കാവ്യശാസ്ത്ര നിരൂപകനുമായിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ കവികളിൽ ഒരാളായും, കാവ്യശാസ്ത്രത്തിലെ മഹത്തായ പ്രബോധകനായും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. വേദങ്ങൾ, ദർശനം, വ്യാകരണം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, കാവ്യശാസ്ത്രം, തർക്കശാസ്ത്രം, പ്രാചീനവും മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഭക്തി പരമ്പരയും, ദേവോപാസനാ സംഗീതവും എല്ലാം അദ്ദേഹം സമഗ്രമായി അഭ്യസിച്ചു. സംസ്കൃതകാവ്യങ്ങളിൽ ഭാമിനിവിലാസം, അതോടൊപ്പം ഗംഗ, യമുന, വിഷ്ണു, ലക്ഷ്മി, സൂര്യൻ എന്നിവയെ ആസ്പദമാക്കിയ അഞ്ചു ലഹരികൾ പോലുള്ള സ്തോത്രകാവ്യങ്ങൾ, മനോരമാകുചമർദനം പോലെയുള്ള വ്യാകരണഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളാണ്. കവിയും, പണ്ഡിതനും, തർക്കശാസ്ത്രജ്ഞനും, ഗവേഷകനുമായ അപൂർവ്വസംയോജനം അദ്ദേഹം തന്നെ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാവ്യശാസ്ത്രഗ്രന്ഥമായ രസഗംഗാധരം പ്രത്യേകിച്ച് രസസിദ്ധാന്തം സംബന്ധിച്ച കാവ്യശാസ്ത്രത്തിലെ മഹത്തായ കൃതിയായി കരുതപ്പെടുന്നു.

സുധാലഹരി (സുധാ + ലഹരി) എന്നു പറയുന്നത് “സൂര്യന്റെ അമൃതത്തിന്റെ ഒരു തരംഗം” എന്നർത്ഥം വരുന്നതാണ്. അത് ആനന്ദത്തിന്റെ, മാധുര്യത്തിന്റെ, ദിവ്യപ്രചോദനത്തിന്റെ ഒരുതടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവാഹത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അത് സൂര്യന്റെ അമൃതസമാനമായ കിരണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു,

ജഗന്നാഥൻ കവിതയുടെ വിവിധ ലക്ഷ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അവയാണു — കർത്താവിന്റെ പ്രശസ്തി, അത്യന്താനന്ദം, ഗുരുവിന്റെ, രാജാവിന്റെ, ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം മുതലായവ. വിവിധ കാവ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങളെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കവിതാരചനയ്ക്ക് രണ്ട്, മൂന്ന്, നാല്, അല്ലെങ്കിൽ ആറു വിധത്തിലുള്ള ലക്ഷ്യങ്ങൾ അവർ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, എല്ലാവരും കവിതയുടെ പ്രഥമ ലക്ഷ്യം സഹജമായ ആനന്ദം ആണെന്ന് ഏകകണ്ഠേന സമ്മതിക്കുന്നതായി കാണാം

താക്കോൽവാക്കുകൾ: പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥ, സുധ(സൂര്യന്‍) സുധാലഹരി, സ്തോത്രകാവ്യം

പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥന്റെ പ്രധാന കൃതികൾ

1. രസഗംഗാധരം

രസഗംഗാധരത്തിന്റെ മുഖ്യപ്രാധാന്യം രസം (കലാരസാനുഭവം) തന്നെയാണ്—ഒരു സാഹിത്യകൃതിയെയും നാടകത്തെയും വായിക്കുന്നവർക്കോ കാണുന്നവർക്കോ ലഭിക്കുന്ന ആനന്ദഭാവം. ജഗന്നാഥൻ രസത്തെ “സാഹിത്യത്തിൽ സത്പുരുഷരുടെ ഹൃദയത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ആനന്ദം” എന്നിങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഈ വ്യാഖ്യാനം കവിതയുടെ ഘടനയോ ഉള്ളടക്കമോ മാത്രമല്ല, അത് വായനക്കാരനിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനുഭവവും വികാരവും ആണ് പ്രധാനമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

2. ഭാമിനീവിലാസം

ഭാമിനീവിലാസം ഒരു ഗാന്ധർവ്വ കവിതാസമാഹാരമാണ്. ഇതിനെ നാല് പ്രധാന വിലാസങ്ങൾ (ആനന്ദങ്ങൾ) ആയി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ വിഭാഗവും വ്യത്യസ്തമായ വികാരങ്ങളും വിഷയങ്ങളുമാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

3. മനോരമാകുചമർദനം

മനോരമാകുചമർദനം ഹാസ്യവും വിമർശനാത്മകവുമായ ശൈലിക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ്. പരമ്പരാഗതമായി ഗൗരവമായ സംസ്കൃത വ്യാകരണരംഗത്ത് ഇത്തരത്തിലുള്ള സമീപനം അപൂർവ്വമാണ്. ജഗന്നാഥൻ തീവ്രമായ ബുദ്ധിശക്തിയും വിനോദകരമായ ശൈലിയും ഉപയോഗിച്ച്,മുൻകാല വ്യാകരണപണ്ഡിതരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വ്യക്തതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുകയും വിമർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

4. സുധാലഹരി

സുധാലഹരി 30 ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സ്രഗ്ധരാ വൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള പ്രത്യേകതകളുള്ള കൃതി ആണ്. ഇതിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗം, ഭക്തനെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദൈവത്തെ പ്രശംസിക്കുന്ന സാധാരണപാത പിന്തുടരാതെ, ദൈവിക പ്രകാശത്തെയും ആത്മീയ അനുഭവത്തെയും പ്രധാനമാക്കി കാവ്യം രചിക്കപ്പെടുന്നിടത്താണ്.

5. അമൃതലഹരി

അമൃതലഹരി 10 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഒരു സ്തോത്രമാണ്. യമുനാ നദി വൈഷ്ണവ സന്ന്യാസപരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും ആരാധനീയമായ നദിയാണ്. വല്ലഭാചാര്യയുടെ സംസ്കാരത്തിൽ ഇത് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ജഗന്നാഥൻ, തന്റെ അമ്മവശത്തുള്ള വല്ലഭാചാര്യന്റെ മൂലവംശജനായതിനാൽ, ശുദ്ധാദ്വൈതവും പുഷ്ടിമാർഗ്ഗവും ഉൾപ്പെടുന്ന വല്ലഭാചാര്യ സംപ്രദായത്തിന്റെ ആചാരങ്ങളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും വിശദമായി അറിയാമായിരുന്നു.

6. ലക്ഷ്മീലഹരി

ലക്ഷ്മീലഹരി 41 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഒരു സ്തോത്രകാവ്യമാണ്, സമ്പത്ത്, ശക്തി, സൗന്ദര്യം എന്നിവയുടെ ദേവി ലക്ഷ്മിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ശിഖിരണി വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ലഹരി, ദേവതകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ദേവികളുടെ രൂപം, വസ്ത്രം, ആയുധങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷിപ്പിച്ച് അവരോടുള്ള സ്നേഹം, കരുണ, അനുകമ്പ എന്നിവക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന പരമ്പരയെ അനുസരിക്കുന്നു.

7. കരുണാലഹരി (വിഷ്ണുലഹരി)

വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച സ്തോത്രങ്ങൾ രചിക്കുന്ന പരമ്പര പഴയതും വൈവിധ്യമാനവുമാണ്. കവി ഉൾപ്പെട്ട സംപ്രദായമോ പാരമ്പര്യങ്ങളോ അനുസരിച്ച് രചനാശൈലിയിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകുന്നു. ചില സ്തോത്രങ്ങൾ പല നാമങ്ങൾ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലുള്ളതായിരിക്കും; ചിലത് വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമയും മഹത്വവും കവിതാപരമായി പ്രശംസിക്കുന്നവയായിരിക്കും; മറ്റുചിലത് ഭക്തികാരുണ്യ പ്രാർത്ഥനയെ മുഖ്യമായാക്കുന്നതായിരിക്കും.

8. പീയൂഷലഹരി (ഗംഗാലഹരി)

ഗംഗാലഹരി 52 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള പ്രാർത്ഥനാപദ്ധതിയാണ്, ഇതിൽ 46 ശ്ലോകങ്ങൾ ശിഖിരണി വൃത്തത്തിൽ വരുന്നു. ഈ സ്തോത്രം ഗംഗാ നദിയുടെ മഹത്വവും മഹിമയും പ്രശംസിക്കുന്നു.

പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥന്റെ പൈതൃകം ഗൗരവമുള്ള ബൗദ്ധിക തേജസ്സും, ആഴമുള്ള വികാര സുഖാനുഭവവും, നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മീയ ആഴവുംകൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്. ജഗന്നാഥൻ അപൂർവ്വമായ ഒരു പ്രതിഭയായി ഉയർന്നുവന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥം രസ, ധ്വനി, അലങ്കാരം, ഭാവ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പുരാതന ശാസ്ത്രപരമ്പരകളുടെ സംഗ്രഹമാണ് മാത്രമല്ല, വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെയും പ്രയോഗത്തിന്റെയും പരിധികളും വികസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ജഗന്നാഥന്റെ വിശദീകരണങ്ങൾ യാന്ത്രികമായ ആവർത്തനങ്ങളല്ല; മറിച്ച്, സാംസ്ക്കൃതിക സാഹിത്യവുമായി സജീവ ബന്ധം, സൃഷ്ടിപരമായ ചിന്ത, സൂക്ഷ്മ തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നവയായിരുന്നു.

സംസ്കൃത സാഹിത്യത്തിലെ കാവ്യങ്ങൾ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു — ദൃശ്യയും ശ്രവ്യയും. ദൃശ്യകാവ്യങ്ങൾ വേദിയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പ്രകടനങ്ങളിലൂടെ കണ്ണുകളെ ആകർഷിക്കുന്നവയാണ്, അതേസമയം ശ്രവ്യകാവ്യങ്ങൾ കവിതാപാരായണത്തിലൂടെ ചെവികളെയും മനസ്സിനെയും ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. സ്തോത്രകാവ്യങ്ങൾ ദേവദേവതകളെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ഭക്തിപദ്യങ്ങളാണ്. സ്തോത്രം എന്നു പറയുന്നത് കീർത്തനമോ സ്തുതിയോ ആണ്. കാവ്യം കവിത ഇവ ഒന്നിച്ച് ചേർന്നപ്പോൾ പ്രാർത്ഥനയും സാഹിത്യകലയും സംഗമിക്കുന്ന രൂപം ലഭിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം ഭക്തി പ്രകടിപ്പിക്കുക, ദേവദേവതകളുടെ ഗുണങ്ങളെ മഹത്വപ്പെടുത്തുക, അനുഗ്രഹവും സംരക്ഷണവും പ്രാപിക്കുക എന്നതാണ്. ജീവജാലങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതിനെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. സുധാലഹരിയുടെ ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷത 30 ശ്ലോകങ്ങൾ സ്രഗ്‌ധരാ വൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഇതിലെ ഭൂരിഭാഗം ശ്ലോകങ്ങളും സൂര്യനെ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനും, സൂര്യഊർജ്ജത്തെ മനുഷ്യജീവിതത്തെയും സമഗ്രമായ പരിസ്ഥിതിയെയും നിലനിർത്തുന്ന പ്രഥമശക്തിയായി വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനും, സൂര്യന്റെ ഭൗതിക, മാനസിക, ആത്മീയ, മാനസിക-ഭാവനാത്മക, ജൈവിക സ്വാധീനങ്ങൾ മനുഷ്യരിലും ജീവജാലങ്ങളിലും എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനും, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ ഭൗതിക ഘടകങ്ങളിലെ അതിന്റെ പങ്കിനെ വ്യക്തമാക്കുന്നതിനുമായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ ജീവനെ നിലനിർത്തുന്നതിനാലും, മനുഷ്യജീവിതത്തെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്ന കര്‍ത്തവ്യബോധമുള്ള ഗുരുവായതിനാലും, ഭൂമിയിൽ ജീവൻ സാധ്യമാക്കുന്നതിനാലുമാണ് അദ്ദേഹം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. സുധാലഹരി സൂര്യനെ ജീവനെ നിലനിർത്തുന്ന, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 30 ഭക്തിപൂർണ്ണ ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ ജഗന്നാഥൻ കവിത, ദർശനം, ഭക്തി എന്നിവയെ മനോഹരമായി ഒരു സ്തുതിഗാനത്തിലെ സ്രോതസ്സാക്കി സംഗമിപ്പിക്കുന്നു.

“സുധാലഹരി” — പണ്ഡിതരാജ ജഗന്നാഥന്റെ ഭക്തികാവ്യത്തിന്റെ പ്രസക്തി. ആത്മീയ ആഴത്തിന്റെയും സംഗീതഭംഗിയുടെയും പേരിൽ ഈ കൃതി ഏറെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ദിവ്യപ്രകാശം, സൃഷ്ടിനിയമം, ദൈവകൃപയുടെ പരിവർത്തനശക്തി എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ.

1. ഭക്തിപ്രാധാന്യം

സുധാലഹരി ദിവ്യശക്തിയുടെ സാന്നിധ്യം (പ്രകാശം) ആഹ്വാനിക്കുന്നു. ഹിന്ദു ആത്മീയതയിൽ പ്രകാശം വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും (ജ്ഞാനം), ബുദ്ധിയുടെയും (വിവേകം), ആത്മീയപ്രബോധത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. മോക്ഷസാധനത്തിൽ ഇവ മുഖ്യമായ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണ്. ഭക്തനെ അവിദ്യയും ദുഃഖവും നീക്കിക്കളയുന്ന ദിവ്യപ്രകാശത്തിലേക്കാണ് ഈ കൃതി വഴിനടത്തുന്നത്.

2. ബ്രഹ്മാണ്ഡദർശനം

സുധാലഹരിയിലെ ശ്ലോകങ്ങൾ, സൃഷ്ടിയുടെയും ദിവ്യത്തിന്റെയും ബന്ധത്തെ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഗൗരവമുള്ള ദർശനമാണ്. സൂര്യൻ, ജലം, അഗ്നി, ദിവ്യശക്തികൾ എന്നിവയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം നിലനിർത്തപ്പെടുന്നത് എന്ന് ജഗന്നാഥൻ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഹിന്ദു സൃഷ്ടിദർശനവുമായി (കോസ്മോളജി) ഇത് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു, അതിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടവയും ദിവ്യനിയമങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതവുമാണ്. ഇന്നും ഈ വീക്ഷണം പ്രസക്തമാണ്, കാരണം അത് സർവ്വം ദിവ്യലീല (ലീല)യായി കാണുവാൻ നമ്മെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നു.

3. ആത്മീയമാർഗവും അഭ്യാസവും

സുധാലഹരി കവിത മാത്രമല്ല, ആത്മീയജീവിതത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗദർശകവുമാണ്. ദൈവാനുഗ്രഹത്തിൽ (കൃപയിൽ) ആശ്രയിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് പ്രധാനമായും ഇതിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ധ്യാനം, പ്രാർത്ഥന, ആത്മചിന്ത എന്നീ പ്രക്രിയകളിലേക്ക് ഭക്തനെ ക്ഷണിക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ആത്മീയവിജ്ഞാനവും മോക്ഷവും കൈവരിക്കാൻ ഇതെല്ലാം സഹായിക്കുന്നു.

4. മാനസികവും നൈതികവുമായ അംശങ്ങൾ

അവിദ്യ, അന്ധകാരം, ദുഷ്ടശക്തികൾ എന്നിവയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലാണ് സുധാലഹരിയുടെ നൈതിക പ്രാധാന്യം. സൂര്യപ്രകാശം സത്യത്തിന്റെയും, വിശുദ്ധിയുടെയും, ധർമ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് വ്യക്തിയുടെ ദൈനംദിനജീവിതത്തിലെ വെല്ലുവിളികൾ നേരിടാൻ നൈതികമായും ധാർമ്മികമായും മാർഗ്ഗദർശനമാകുന്നു.

5. സാർവ്വത്രിക ആകർഷണം

ഹിന്ദു ഭക്തിസമ്പ്രദായത്തിൽ നട്ടുരുത്തുണ്ടെങ്കിലും, സുധാലഹരിയിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന വിജ്ഞാനാന്വേഷണം, ആത്മീയപ്രബോധം, ദുഃഖനിവാരണം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ സർവ്വജനപ്രസക്തമാണ്. ദൈവികപ്രകാശം തേടുന്നവർക്ക് മതവിഭാഗങ്ങൾ കടന്നുമാറി പ്രത്യാശ നൽകുന്ന സന്ദേശമാണ് ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്.

6. സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും സാഹിത്യസൗന്ദര്യവും

ആത്മീയപ്രാധാന്യത്തിനുപുറമെ, സുധാലഹരി സംസ്കൃതസാഹിത്യത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ പൈതൃകത്തിൽ സംഭാവന ചെയ്യുന്ന സാഹിത്യകൃതി കൂടിയാണ്. കവിതയുടെ സൗന്ദര്യവും ഭക്തിയുടെ ആഴവും ഇതിൽ സുന്ദരമായി സംഗമിക്കുന്നു.

അവിദ്യയെ മറികടന്ന് വിജ്ഞാനം നേടുന്ന മാർഗങ്ങൾ — സുധാലഹരി പ്രകാരം. സുധാലഹരിയിൽ അവിദ്യയെ (അന്ധകാരം) മറികടന്ന് വിജ്ഞാനം കൈവരിക്കുന്നതിലാണ് മുഖ്യമായും ഊന്നിയിരിക്കുന്നത്. ദൈവകൃപ, പ്രകാശം, ജ്ഞാനം എന്നീ ഘടകങ്ങൾ ആത്മീയ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള പ്രധാനോപാധികളായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

1. ദൈവകൃപയിൽ (ഭക്തിയിൽ) ആശ്രയം

ഭക്തിയാണ് സുധാലഹരിയിൽ അവിദ്യയെ ജയിക്കുന്ന പ്രധാനം. സൂര്യപ്രകാശം (ദിവ്യപ്രകാശം) അന്ധകാരം നീക്കം ചെയ്യുന്നതായി കൃതി പറയുന്നു. ദൈവികകൃപ സ്വീകരിച്ചാൽ മനസ്സും ബുദ്ധിയും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും സത്യം വെളിവാകുകയും ചെയ്യും.

2. ധ്യാനം (ധ്യാനയോഗം)

ദൈവത്തെ ധ്യാനിക്കുക, അതിന്റെ പ്രകാശത്തെ ചിന്തിക്കുക എന്നിവയാണ് വിജ്ഞാനം കൈവരിക്കുന്ന മറ്റൊരു മാർഗം. നിരന്തരമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ ലോകമോഹം മറികടന്ന് പരമസത്യം തിരിച്ചറിയാം. സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ ധ്യാനം മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കി ഉന്നതവിജ്ഞാനം നൽകുമെന്ന് ഗ്രന്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

3. മനസ്സിന്റെയും ഹൃദയത്തിന്റെയും ശുദ്ധീകരണം

ധാർമ്മികജീവിതം, സത്യനിഷ്ഠ, വിനയം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ മനസും ഹൃദയവും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദൈവവിജ്ഞാനം സ്വീകരിക്കാൻ സാധിക്കും. ജലവും അഗ്നിയും ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പ്രതീകമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഭക്തന്റെ മനസ്സും ശുദ്ധമായാൽ വിജ്ഞാനം അവിടെ പ്രകാശിക്കും.

4. സത്സംഗം (ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ജീവിക്കുക)

ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ജീവിക്കുകയും അവരുടെ ഉപദേശങ്ങൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അവിദ്യയെ നീക്കാനുള്ള പ്രധാന മാർഗം. ഗുരുവിന്റെ പ്രഭയാണ് അന്ധകാരം നീക്കം ചെയ്യുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ. സത്സംഗത്തിലൂടെ ആത്മീയപ്രബോധം വളർത്താൻ കഴിയും.

5. ദിവ്യജ്ഞാനം (ജ്ഞാനം) സ്വന്തമാക്കുക

ദൈവവിജ്ഞാനമാണ് (ജ്ഞാനം) അവിദ്യയെ പൂര്‍ണമായി നശിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് ബുദ്ധിപരമായ അറിവ് മാത്രമല്ല, ആത്മാവിന്റെയും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥസ്വഭാവത്തെ തിരിച്ചറിയുന്ന അന്തർജ്ഞാനവുമാണ്. ദൈവകൃപയിലൂടെ മാത്രമേ ഈ വിജ്ഞാനം വെളിവാകൂ.

6. ധാർമ്മികജീവിതം (ധർമ്മം)

സത്യവും കരുണയും ധർമ്മവും അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നത് വിജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള മാർഗമാണ്. സൂര്യപ്രകാശം ധർമ്മത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയായി സുധാലഹരിയിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ധാർമ്മികമായ ജീവിതം ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ആത്മീയവിജ്ഞാനം കൈവരിക്കാൻ കഴിയും. സുധാലഹരി പ്രകാശവും കൃപയും ജ്ഞാനവും മുഖേന ഭക്തന്റെ ജീവിതത്തിൽ ആത്മീയപരിവർത്തനം വരുത്തുന്ന ഒരു ആത്മീയമാർഗ്ഗദർശകമാണ്.

ഉപസംഹാരം:

ശുദ്ധഭക്തിയോടെ അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്ന ദിവ്യപ്രകാശം പരമോന്നതമായ ആത്മീയ മോഹം ജ്ഞാനം, മോക്ഷം — എന്നിവ പ്രദാനം ചെയ്യുമെന്ന സത്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “സുധാലഹരി”യിലൂടെ ജ്ഞാനം എന്നത് സകലവസ്തുക്കളുടെയും പരസ്പരബന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നതുമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആത്മാവും (ആത്മൻ) ബ്രഹ്മവും (ദൈവം) ഒന്നാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അജ്ഞാനം മറികടക്കാനുള്ള പ്രധാന മാർഗം. ഈ കൃതിയിൽ സൂര്യൻ, ജലം, മറ്റ് മൂലഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെ വിശ്വത്തിന്റെ പരസ്പരബന്ധിതത്വത്തിന്റെയും ദിവ്യസാന്നിധ്യത്തിന്റെയും ഉപമകളായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. സർഗ്ഗാത്മക ശക്തികളും ദിവ്യശക്തികളും ദൈവത്തിന്റേതായ ഇച്ഛാശക്തിയുടെ പ്രതിഫലനങ്ങളാണ് എന്ന ആശയം അടിവരയിടുന്നു. ഈ ഏകത്വബോധം കൈവരിക്കുന്നതിലൂടെ അജ്ഞാനം മാറുകയും യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

“സുധാലഹരി” യുടെ സന്ദേശപ്രകാരം അജ്ഞാനം മറികടന്ന് ജ്ഞാനം നേടണമെങ്കിൽ ദൈവഭക്തി വളർത്തുകയും, ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകുകയും, ദൈവകൃപതേടുകയും, ധാർമ്മികമായ ജീവിതം നയിക്കുകയും, മനസ്സിന്റെയും ഹൃദയത്തിന്റെയും ശുദ്ധീകരണം അഭ്യസിക്കുകയും വേണം. സൂര്യനെ പ്രതീകമാക്കിയിരിക്കുന്ന ദിവ്യപ്രകാശം അജ്ഞാനത്തെ നീക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. ദൈവത്തിന് കീഴടങ്ങാനും, ആത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാനും, ആത്മീയാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ മുഴുകാനും, അവസാനം പരമസത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മോക്ഷം നേടാനുമാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം ഉപദേശിക്കുന്നത്.

അവലംബങ്ങൾ

1. Works of Panditaraja Jagannathas Poetry by Kala Nath Shastri

2.Jagannatha, P. (Ed. & Trans.). (2010). Ganga Lahari and Other Laharis. Delhi:  Chaukhamba Sanskrit Pratishthan. 3

3. Kanc, P. V. (1977). History of Sanskrit Poctics (Vol. 5). Bhandarkar Oriental Research Institute.

4. Ramachandrudu, P. Sri. The Contribution of Panditaraja Jagannatha to Sanskrit Poetics. Bharatiya Book Corporation, 2008.

5. Tripathi, Kamalesh Datt. संस्कृत काव्यशास्त्र को पंडितराज जगन्नाथ का योगदान (Contribution of Panditaraja Jagannatha to Sanskrit Poetics). Hindi.

6. Manoramakucamardanam of Panditaraja Jagannatha. Edited by Jatindra Mohan Mishra.

7. “Significance of Panditaraja Jagannatha.” Wisdom Library. Article/entry.

8. Hindupedia – रसगङ्गाधरः – Rasagaṅgādhara of Panditaraja Jagannatha: Part-2.

ആരതി ആർ പിള്ള, ഗവേഷക

ഡോ. ലക്ഷ്മി വിജയൻ വി ടി

ഗവേഷണ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശക

സംസ്കൃത വിഭാഗം

സർക്കാർ സംസ്കൃത കോളേജ്

പാളയം, തിരുവനന്തപുരം