റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം: മനുഷ്യ വിമോചനത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തവും പ്രായോഗികതയും

റംഷാദ് പി.

സംഗ്രഹം

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മനുഷ്യനെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ ഘടനകളെ വിമർശനവിധേയമാക്കുന്ന ഒരു വിമോചന ദർശനമാണ്. പരമ്പരാഗത ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ പരിധികളെ മറികടന്ന്, മനുഷ്യ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ തടയുന്ന മത, സാമ്പത്തിക, വർഗ്ഗ, ജാതി, ലിംഗാധിഷ്ഠിത അധികാര ബന്ധങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഈ പ്രബന്ധം റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തപരമായ അടിത്തറ, അതിന്റെ തത്ത്വചിന്താപരമായ സ്വാധീനങ്ങൾ, ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിലെ പ്രസക്തി എന്നിവ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.

Keywords: Radical Humanism, Human Emancipation, Marxism, Existentialism, Social Critique

ആമുഖം

മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും മാനവികതയും ചിന്തയുടെ കേന്ദ്രമാക്കി വികസിച്ച ദർശനമാണ് ഹ്യുമനിസം. എന്നാൽ സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളും അധികാര ഘടനകളും ശക്തമായ ആധുനിക സമൂഹത്തിൽ, പരമ്പരാഗത ഹ്യുമനിസം പലപ്പോഴും വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ ഒരു ധാർമ്മിക നിലപാടിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നു. ഈ പരിമിതികളെ മറികടക്കുന്നതിനാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം രൂപംകൊണ്ടത്.

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മനുഷ്യനെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഉപോൽപ്പന്നമല്ല, മറിച്ച് ചരിത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു സജീവ സബ്ജക്ടായി കാണുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ, മനുഷ്യ വിമോചനം എന്ന ആശയം വ്യക്തിപരമായ ബോധമാറ്റത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സാമൂഹിക ഘടനകളുടെ പരിവർത്തനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം (Radical Humanism) മനുഷ്യനെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി ലോകത്തെയും സമൂഹത്തെയും വിശദീകരിക്കുകയും പുനർനിർമിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക–രാഷ്ട്രീയ ചിന്താധാരയാണ്. ഇതിന്റെ പ്രധാന സിദ്ധാന്തപരമായ അടിത്തറ 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ ചിന്തകനായ എം. എൻ. റോയ് (M. N. Roy) രൂപപ്പെടുത്തിയ ആശയങ്ങളിലാണ് അടിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. മതവിശ്വാസങ്ങൾക്കും ദൈവകേന്ദ്രിത ചിന്തകൾക്കും അതീതമായി, യുക്തിയെയും ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയെയും മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും മുൻനിർത്തിയാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം നിലകൊള്ളുന്നത്.

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മനുഷ്യകേന്ദ്രത്വം. മനുഷ്യൻ തന്നെ മൂല്യങ്ങളുടെ ഉറവിടമാണെന്നും, ദൈവമോ അതീതശക്തികളോ അല്ല മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥവും ലക്ഷ്യവും നിർണ്ണയിക്കേണ്ടതെന്നും ഈ ചിന്താധാരം വാദിക്കുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ മതാധിഷ്ഠിത നൈതികതയെ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം നിരാകരിക്കുകയും, മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും യുക്തിപരമായ ചിന്തയിൽ നിന്നും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന നൈതികതയെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന അടിത്തറ യുക്തിവാദവും ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവവുമാണ്. പ്രകൃതിയെയും സമൂഹത്തെയും വിശദീകരിക്കാൻ ശാസ്ത്രീയ രീതിയാണ് ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമെന്ന് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം വിശ്വസിക്കുന്നു. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ, മതപരമായ മിഥ്യാധാരണകൾ, അത്ഭുതവാദങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധിക വളർച്ചയ്ക്ക് തടസ്സമാണെന്ന് ഈ ദർശനം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. യുക്തിപരമായ വിമർശനവും തെളിവ് അധിഷ്ഠിതമായ അറിവുമാണ് സാമൂഹിക പുരോഗതിയുടെ അടിത്തറയെന്ന് ഇത് വാദിക്കുന്നു.

വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ മറ്റൊരു കേന്ദ്ര ആശയമാണ്. വ്യക്തിയുടെ ബൗദ്ധികവും നൈതികവും സൃഷ്ടിപരവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം സമൂഹം സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഈ ചിന്താധാരം പറയുന്നു. മാർക്സിസം പോലുള്ള സമാഹാരവാദ ചിന്തകളിൽ വ്യക്തി പലപ്പോഴും സംസ്ഥാനത്തിനോ വർഗത്തിനോ കീഴ്പ്പെടുന്നതായി റോയ് വിമർശിച്ചു. അതേസമയം, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ലിബറൽ വ്യക്തിവാദം സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം അവഗണിക്കുന്നതായും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഈ രണ്ടിനും മധ്യേ, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വവും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വഴിയാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ജനാധിപത്യം റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയാണ്. എന്നാൽ ഇത് വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ്-കേന്ദ്രിതമായ ജനാധിപത്യമല്ല; മറിച്ച്, ബോധവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട, നൈതികബോധമുള്ള പൗരന്മാർ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു മാനവിക ജനാധിപത്യമാണ്. അധികാരകേന്ദ്രവൽക്കരണത്തെയും ഏകാധിപത്യത്തെയും ഈ ദർശനം ശക്തമായി എതിർക്കുന്നു.

അവസാനമായി, സെക്യുലറിസവും നൈതിക മാനവികതയും റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ ആത്മാവാണ്. മതത്തിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ച ഒരു പൊതുജീവിതം, എന്നാൽ മൂല്യരഹിതമല്ലാത്ത ഒരു സമൂഹം—മനുഷ്യഗൗരവം, സമത്വം, സഹാനുഭൂതി, നീതി എന്നിവയിൽ ആധാരിതമായ ഒരു ലോകദർശനമാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. ഈ നിലയിൽ, മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവും നൈതികവും സാമൂഹികവുമായ സമഗ്രവികാസമാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം.

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തപരമായ അടിത്തറ

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ മൗലിക വാദം മനുഷ്യന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വിമോചനമാണ്. ഇവിടെ വിമോചനം എന്നത് സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലോ രാഷ്ട്രീയ അവകാശങ്ങളിലോ മാത്രം പരിമിതമല്ല; അത് ബൗദ്ധിക, സാംസ്കാരിക, മാനസിക തലങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങൾ—മതം, രാഷ്ട്രം, വിപണി, നിയമസംവിധാനങ്ങൾ—മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തികളായി മാറുമ്പോൾ, അവ മനുഷ്യവിരുദ്ധ ഘടനകളായി പരിണമിക്കുന്നു എന്ന വിമർശനമാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം (Radical Humanism) ഒരു ദാർശനിക ആശയംമാത്രമല്ല, മറിച്ച് സാമൂഹിക–രാഷ്ട്രീയ യാഥാർഥ്യങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്താനും മാറ്റത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു പ്രായോഗിക ചിന്താധാരയുമാണ്. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ ചിന്തകനായ എം. എൻ. റോയ് രൂപപ്പെടുത്തിയ ഈ ആശയം, ഇന്ത്യയിലെ കോളനിയൽ അനുഭവങ്ങൾ, ദേശീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങൾ, മതാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതകൾ എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് രൂപംകൊണ്ടത്.

ഇന്ത്യൻ സമൂഹം ആഴത്തിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന ജാതിവ്യവസ്ഥ, മതാന്ധത, അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം ശക്തമായി വിമർശിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ ജന്മംകൊണ്ട് ഉന്നതമോ അധമമോ ആക്കുന്ന എല്ലാ സാമൂഹിക ക്രമീകരണങ്ങളും മനുഷ്യഗൗരവത്തെ ലംഘിക്കുന്നവയാണെന്ന് ഈ ദർശനം വാദിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജാതി, മതം, ലിംഗം തുടങ്ങിയ തിരിച്ചറിയലുകളെക്കാൾ മനുഷ്യനെന്ന നിലയിലാണ് വ്യക്തിയെ വിലയിരുത്തേണ്ടതെന്ന ആശയമാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയിൽ മതം സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ജീവിതത്തിൽ വഹിക്കുന്ന ശക്തമായ പങ്ക് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. മതാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയവും സമുദായവാദവും ജനാധിപത്യത്തിനും സാമൂഹിക ഐക്യത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്ന് ഈ ചിന്താധാരം കാണുന്നു. ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ സെക്യുലറിസം ഭരണഘടനാപരമായ മൂല്യമാണെങ്കിലും, പ്രായോഗിക ജീവിതത്തിൽ അത് പലപ്പോഴും ദുർബലമാകുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, മതത്തെ വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസത്തിന്റെ പരിധിയിൽ നിർത്തി പൊതുജീവിതം യുക്തിയുടെയും മാനവിക മൂല്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്രമീകരിക്കണമെന്നതാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ നിലപാട്.

ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസ്റ്റ് കാഴ്ചപ്പാട് ഇന്ത്യയിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അക്ഷരമാലിന്യവും ദാരിദ്ര്യവും സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളും കാരണം പൗരന്മാർക്ക് അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ പൂർണമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത സാഹചര്യമുണ്ട്. അതിനാൽ ബോധവൽക്കരണം, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം, വിമർശനാത്മക ചിന്ത എന്നിവ വളർത്തിയെടുക്കുന്ന പാർട്ടിസിപ്പേറ്ററി ഡെമോക്രസിയാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

സാമ്പത്തിക രംഗത്ത്, അത്യന്തം കേന്ദ്രീകൃതമായ സംസ്ഥാനനിയന്ത്രണവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത വിപണിവ്യവസ്ഥയും രണ്ടും ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതായി റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. സഹകരണാധിഷ്ഠിതവും മനുഷ്യകേന്ദ്രിതവുമായ സാമ്പത്തിക മാതൃകകളാണ് ഇത് പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്.

മൊത്തത്തിൽ, ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിലെ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മനുഷ്യഗൗരവം, യുക്തി, സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം എന്നിവയെ ആധാരമാക്കി ജാതി–മത–ലിംഗ വിവേചനങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തമായ ഒരു ജനാധിപത്യ സാമൂഹിക ക്രമം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ദാർശനികവും പ്രായോഗികവുമായ ശ്രമമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.

മാർക്സിസ്റ്റ് സ്വാധീനങ്ങൾ

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ വികസനത്തിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയ്ക്ക് നിർണായക പങ്കുണ്ട്. കാറൽ മാർക്സിന്റെ അന്യവൽക്കരണം (Alienation) എന്ന ആശയം മനുഷ്യൻ സ്വന്തം തൊഴിൽ, ഉൽപ്പന്നം, സമൂഹം, സ്വയം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്ന പ്രക്രിയയെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഈ അന്യവൽക്കരണം മനുഷ്യ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തടസ്സമായി റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം തിരിച്ചറിയുന്നു.

വർഗ്ഗസമരവും ഉൽപ്പാദനബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യജീവിതത്തെ എങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു എന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് വിശകലനം, മനുഷ്യ വിമോചനത്തിന്റെ സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക അളവുകൾ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

അസ്തിത്വവാദത്തിന്റെ പങ്ക്

അസ്തിത്വവാദം റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന് വ്യക്തികേന്ദ്രിതമായ ഒരു ദാർശനിക അളവുകോൽ നൽകുന്നു. ജീൻ–പോൾ സാർത്രെയുടെ “മനുഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവനാണ്” എന്ന വാദം, മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്തത്തെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു. സാമൂഹിക ഘടനകൾ മനുഷ്യനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ബോധവും ഉത്തരവാദിത്തവും വ്യക്തിക്കുണ്ടെന്ന നിലപാട്, റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ പ്രവർത്തനപരമായ വശത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

മതവും അധികാരവും: വിമർശനാത്മക സമീപനം

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം മതത്തെ അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. മതം മനുഷ്യ വിമോചനത്തിന് സഹായകമാകുന്നിടത്ത് അതിനെ നിരാകരിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ മതം അധികാരത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറി മനുഷ്യബുദ്ധിയെ നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ കർശനമായി വിമർശിക്കുന്നു. ദൈവകേന്ദ്രിത ലോകദർശനത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യകേന്ദ്രിതമായ ഒരു ചിന്തയിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിലെ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം

ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥയും മതാധിപത്യവും പിതൃസത്തയും മനുഷ്യവിമോചനത്തിന്റെ പ്രധാന വെല്ലുവിളികളാണ്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ബി.ആർ. അംബേദ്കർ, പെരിയോർ, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ തുടങ്ങിയ ചിന്തകർ മുന്നോട്ടുവച്ച ആശയങ്ങൾ റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ രൂപങ്ങളായി വിലയിരുത്താം.

അംബേദ്കറുടെ സാമൂഹിക ജനാധിപത്യ ആശയം, രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക സമത്വവും അനിവാര്യമാണെന്ന വാദം ഉന്നയിക്കുന്നു. ഇത് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങളുമായി ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധം പുലർത്തുന്നു.

സമകാലിക പ്രസക്തി

ആഗോളവൽക്കരണം, നിയോലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ, സാങ്കേതിക നിയന്ത്രണം എന്നിവ മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ അന്യവൽക്കരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ പ്രസക്തി വർധിച്ചിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ മൂല്യം വിപണി മാനദണ്ഡങ്ങളിലൂടെ അളക്കപ്പെടുന്ന സമകാലിക സാഹചര്യത്തിൽ, മനുഷ്യകേന്ദ്രിത വിമർശനം അനിവാര്യമാണ്. പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയും യുദ്ധങ്ങളും മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ പുനർചിന്തിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഉയർത്തുന്നു—ഇതും റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന മേഖല തന്നെയാണ്.

ഉപസംഹാരം

റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസം ഒരു ശുദ്ധ സിദ്ധാന്തമല്ല; അത് സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു പ്രവർത്തന ദർശനമാണ്. മനുഷ്യനെ കേന്ദ്രമാക്കി, മനുഷ്യനെ അടിമയാക്കുന്ന എല്ലാ ഘടനകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഈ ദർശനം, സമകാലിക ലോകത്തിൽ വിമോചന ചിന്തയുടെ അനിവാര്യ ഘടകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി വീണ്ടെടുക്കുക എന്നതാണ് റാഡിക്കൽ ഹ്യുമനിസത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം.

റഫറൻസുകൾ (References)

1. Marx, K. (1844). Economic and Philosophic Manuscripts.

2. Sartre, J. P. (1946). Existentialism is a Humanism.

3. Fromm, E. (1965). The Concept of Man in Marx.

4. Ambedkar, B. R. (1947). States and Minorities.

5. Periyar, E. V. R. (Selected Writings).

---

റംഷാദ് പി.

റിസർച്ച് സ്കോളർ

ഡിപ്പാർട്മെന്റ് ഓഫ് ഫിലോസഫി

ഗവണ്മെന്റ് കോളേജ് ഫോർ വിമൺ

തിരുവനന്തപുരം